بهرام بیضایی استاد قلم فرسای عرصه ی نمایش

266
بهرام بیضایی استاد قلم فرسای عرصه ی نمایش

بهرام بیضایی استاد قلم فرسای عرصه ی نمایش

به نقل از کارشناسان و محققان ای بن پلاس: بهرام بیضایی ۵ دی ماه سال ۱۳۱۷ در آران و بیدگل از توابع کاشان دیده به جهان گشود. بیضایی یکی از کارگردان سینما و تئاتر، نمایش‌نامه‌نویس، فیلمنامه‌نویس و پژوهشگر شهیر ایرانی است. وی در خانواده ای پرورش یافت که فرهنگ و هنر در آن ریشه ای دیرینه داشت. پدر وی ( نعمت‌الله ذکایی بیضایی آرانی) یکی از تعزیه‌خوان های معروف، و عموی ایشان (ادیب بیضایی آرانی) و پدربزرگشان (ابن روح آرانی) دست‌اندرکار تعزیه و تنظیم متن برای تعزیه بوده‌اند. وی پس از گذران دوران تحصیل در سال‌های آخر دبیرستان دو نمایشنامه با زبان تاریخی نوشت. بیضایی تحصیلات دانشگاهیش را در رشته ی ادبیات ناتمام گذاشت و در سال ۱۳۳۸ به استخدام اداره ی کل ثبت اسناد و املاک دماوند درآمد. در سال ۱۳۴۱ به «اداره ی هنرهای دراماتیک» که بعدها به «اداره ی برنامه‌های تئاتر» تغییر نام داد منتقل شد. در این سال شروع به تحقیق و پژوهش در رشته ی نمایش در ایران نمود و محوصل این پژوهش های ارزشمند را در «مجله ی موسیقی» به زیور چاپ آراست. وی در سن ۲۷ سالگی یعنی در سال ۱۳۴۴ با منیراعظم رامین فر ازدواج کرد که حاصل این ازدواج سه فرزند به نام‌های نیلوفر متولد ۱۳۴۵، ارژنگ متولد ۱۳۴۶ (فوت شده در صد روزگی) و نگار متولد ۱۳۵۱ می‌باشد.

بهرام بیضایی استاد قلم فرسای عرصه ی نمایش بهرام بیضایی استاد قلم فرسای عرصه ی نمایش

او یکی از پایه‌گذاران و اعضای اصلی کانون نویسندگان ایران در سال ۱۳۴۷ بود که درسال ۱۳۵۷ از آن کانون کناره‌گیری کرد. در سال ۱۳۴۸ به عنوان استاد مدعو با دانشگاه تهران همکاری کرد. او اولین فیلم کوتاهش را در سال ۱۳۴۹ با نام عموسیبیلو به تحریر در آورد و در سال ۱۳۵۰ فیلم رگبار را کارگردانی نمود که برنده ی مجسمه ی سپاس بهترین فیلمنامه ی دوره ی پنجم جشنواره ی سپاس ۱۳۵۱ و  برنده جایزه ی بهترین فیلم از نخستین دوره فستیوال فیلم تهران ۱۳۵۱ شد.  در سال ۱۳۵۲ از اداره ی  برنامه‌های تئاتر به دانشگاه تهران به عنوان استادیار تمام وقت نمایش دانشکده ی هنرهای زیبا و مدیریت رشته ی هنرهای نمایشی انتقال یافت.

بهرام بیضایی استاد قلم فرسای عرصه ی نمایش بهرام بیضایی استاد قلم فرسای عرصه ی نمایش

در سال‌های ۱۳۶۴ تا ۱۳۶۶ خانواده‌اش از ایران مهاجرت کردند. بیضایی در سال ۱۳۶۵ یکی از ارکان مهم فرهنگی، تربیتی خود یعنی پدرش استاد نعمت‌الله (ذکایی) بیضایی را از ذست داد. او در سال ۱۳۷۱ با مژده شمسایی ازدواج کرد. فرزند آخرش نیاسان در سال ۱۳۷۴ متولد شد. در سال ۱۳۷۵ به دعوت پارلمان بین‌المللی نویسندگان در استراسبورگ اقامت نمود. در سال ۱۳۷۶ به ایران بازگشت و کار بر روی نمایش بانو آئویی نوشته ی میشیما یوکیو (Mishima Yukio -به ژاپنی: 三島 由紀夫) را پس از هجده سال دوری از صحنه آغاز کرد. در سال ۱۳۸۰ مادرش «نیره موافق» را نیز از دست داد. در سال ۲۰۱۲ جایزه میراث فرهنگی دانشگاه استنفورد به او اهدا شد و در سال ۲۰۱۳ نیز دانشگاه هاروارد جایزه ی سینا را به بیضایی اهدا کرد.

بهرام بیضایی استاد قلم فرسای عرصه ی نمایش بهرام بیضایی استاد قلم فرسای عرصه ی نمایش

بیضایی علاوه بر کارگردانی و نمایش‌نامه‌نویسی سینما در عرصه‌های دیگری چون تدوین، ساخت عنوان بندی و تهیه‌کنندگی هم از تجربیات قابل تحسینی برخوردار است.وی فیلم های بلند سینمایی ای  را کارگردانی کرده که جز بهترین فیلم های سینمای ایران به شمار می رود از جمله: رگبار، غریبه و مه، کلاغ، چریکه تارا، مرگ یزدگرد، باشو غریبه کوچک، شاید وقتی دیگر، مسافران،سگ‌کشی و وقتی همه خوابیم. وی از کارگردان‌های صاحب‌سبک و معتبر سینمای ایران است و برخی از نمایشنامه‌های او به انگلیسی و فرانسوی و آلمانی ترجمه شده است و در اروپا و آمریکای شمالی بارها چاپ و اجرا شده‌اند. وی هم‌اکنون در ایالات متحده اقامت دارد و در دانشگاه استنفورد مشغول تدریس و تحقیق است.

آشنایی با آثار استاد بهرام بیضایی:

فیلم شناسی

  • وقتی همه خوابیم (بهرام بیضایی) [تدوینگر-کارگردان-فیلمنامه نویس] (۱۳۸۷)
  • قالی سخنگو (بهرام بیضایی) -فیلم کوتاه- [کارگردان-فیلمنامه نویس] (۱۳۸۵)
  • زمانه (حمیدرضا صلاحمند) [تدوینگر] (۱۳۸۱)
  • گفتگو با باد (بهرام بیضایی) – فیلم کوتاه – [کارگردان-فیلمنامه نویس-تدوینگر] (۱۳۷۷)
  • سگ کشی (بهرام بیضایی) [تدوینگر-کارگردان-فیلمنامه نویس-سرمایه گذار-طراح عنوان بندی] (۱۳۸۰)
  • نقشی بر آب (حمیدرضا صلاحمند) – فیلم کوتاه – [تدوینگر] (۱۳۷۶)
  • فصل پنجم (رفیع پیتز) [فیلمنامه نویس] (۱۳۷۵)
  • بازی‌های پنهان (کریم هاتفی نیا) [تدوینگر] (۱۳۷۴)
  • برج مینو (ابراهیم حاتمی کیا) [تدوینگر] (۱۳۷۴)
  • روز واقعه (شهرام اسدی) [فیلمنامه نویس] (۱۳۷۳)
  • مسافران (بهرام بیضایی) [تدوینگر-کارگردان-فیلمنامه نویس-تهیه کننده] (۱۳۷۰)
  • شاید وقتی دیگر… (بهرام بیضایی) [تدوینگر-کارگردان-فیلمنامه نویس-سازنده آنونس] (۱۳۶۶)
  • باشو غریبه کوچک (بهرام بیضایی) [تدوینگر-کارگردان-فیلمنامه نویس] (۱۳۶۴)
  • دونده (امیر نادری) [تدوینگر] (۱۳۶۳)
  • مرگ یزدگرد (بهرام بیضایی) [تدوینگر-کارگردان-فیلمنامه نویس-تهیه کننده] (۱۳۶۰)
  • خط قرمز (مسعود کیمیایی) [داستان نویس] (۱۳۶۰)
  • بچه‌های جنوب؛ جستجوی دو (امیر نادری) – [فیلم نیمه بلند] – [تدوینگر] (۱۳۶۰)
  • سلندر (واروژ کریم مسیحی) – فیلم کوتاه – [تدوینگر] (۱۳۵۹)
  • چریکه تارا (بهرام بیضایی) [تدوینگر-کارگردان-فیلمنامه نویس-طراح صحنه و لباس-تهیه کننده] (۱۳۵۷)
  • کلاغ (بهرام بیضایی) [تدوینگر-کارگردان-فیلمنامه نویس] (۱۳۵۵)
  • غریبه و مه (بهرام بیضایی) [تدوینگر-کارگردان-فیلمنامه نویس-] (۱۳۵۲)
  • سفر (بهرام بیضایی) – فیلم کوتاه – [کارگردان-فیلمنامه نویس] (۱۳۵۱)
  • رگبار (بهرام بیضایی) [کارگردان-فیلمنامه نویس] (۱۳۵۰)
  • عمو سیبیلو (بهرام بیضایی) – فیلم کوتاه – [کارگردان-فیلمنامه نویس] (۱۳۴۹)

اجرای تئاتر

  • عروسک‌ها  (۱۳۴۵)
  • ضیافت و میراث (۱۳۴۶)
  • سلطان مار (۱۳۴۸)
  • مرگ یزدگرد – (۱۳۵۸)
  • کارنامه بنداربیدخش-(۱۳۷۶و۱۳۷۷)
  • بانو آئویی – (۱۳۷۶و۱۳۷۷)
  • شب هزارو یکم – (۱۳۸۲)
  • مجلس شبیه در ذکر مصایب استاد نوید ماکان و همسرش مهندس رخشید فرزین – (۱۳۸۴)
  • افرا یا روز می‌گذرد – (۱۳۸۶)
  • جانا و بلادور ـ (۱۳۹۱/۲۰۱۲)

نمایشنامه‌

  • مترسک‌ها در شب – ۱۳۴۱
  • سه نمایشنامه ی عروسکی: (به ترجمه ی انگلیسی ژیزل کاپوچینسکی در امریکا طبع شده.) عروسک‌ها – ۱۳۴۱
  • غروب در دیاری غریب – ۱۳۴۱
  • قصه ی ماه پنهان – ۱۳۴۲
  • پهلوان اکبر می‌میرد – ۱۳۴۲
  • هشتمین سفر سندباد – ۱۳۴۳ (در ۱۹۹۰ به ترجمه ی فرانسه ی احمد کامیابی مسک در فرانسه طبع شده.)
  • دنیای مطبوعاتی آقای اسراری – ۱۳۴۵
  • سلطان‌مار – ۱۳۴۵
  • میراث و ضیافت – ۱۳۴۶
  • چهار صندوق – ۱۳۴۶ (به ترجمه ی انگلیسی محمّدرضا قانون پرور و جان گرین در امریکا طبع شده.)
  • ساحل نجات – ۱۳۴۷
  • در حضور باد – ۱۳۴۷
  • دیوان بلخ – ۱۳۴۷
  • گمشدگان – ۱۳۴۸
  • راه طوفانی فرمان پسر فرمان از میان تاریکی – ۱۳۴۹
  • ندبه – ۱۳۵۶
  • نوشته‌های دیواری – ۱۳۵۷
  • مرگ یزدگرد – ۱۳۵۸ (به ترجمه ی انگلیسی منوچهر انوار در تهران طبع شده.)
  • خاطرات هنرپیشه ی نقش دوم – ۱۳۶۰ (به ترجمه ی انگلیسی محمّدرضا قانون پرور در امریکا طبع شده.)
  • فتح‌نامه کلات – ۱۳۶۱
  • پرده‌خانه – ۱۳۶۴
  • جنگ‌نامه غلامان – ۱۳۶۷
  • طرب‌نامه  – ۱۳۷۳
  • سهراب‌ کشی – ۱۳۷۳
  • مجلس بساط برچیدن – ۱۳۷۶
  • افرا یا روز می‌گذرد – ۱۳۷۶
  • مجلس قربانی سنمار – ۱۳۷۷
  • گزارش ارداویراف – ۱۳۷۸
  • مجلس ضربت زدن – ۱۳۷۹
  • شب هزار و یکم – ۱۳۸۲
  • دیوان نمایش (جلد یک و دو؛ شامل نمایشنامه‌های دهه ی ۱۳۴۰) -۱۳۸۲
  • مجلس شبیه در ذکر مصائب استاد نوید ماکان و همسرش مهندس رخشید فرزین – ۱۳۸۳
  • تاراج نامه  ۱۳۹۰

فیلم‌نامه‌

  • عمو سیبیلو(کوتاه)-۱۳۴۹(فیلم شدهٔ ۱۳۴۹)
  • عیار تنها-۱۳۴۹
  • رگبار-۱۳۴۹(فیلم شدهٔ ۱۳۵۰)
  • سفر(کوتاه)-۱۳۵۱(فیلم شدهٔ ۱۳۵۱)
  • غریبه و مه-۱۳۵۱(فیلم شدهٔ ۱۳۵۲)
  • حقایق درباره لیلا دختر ادریس-۱۳۵۴
  • چریکه تارا-۱۳۵۴(فیلم شدهٔ ۱۳۵۷)
  • کلاغ-۱۳۵۵(فیلم شدهٔ ۱۳۵۵)
  • چشم‌انداز-۱۳۵۵(بازنویسی-۱۳۷۵)
  • آهو، سلندر، طلحک و دیگران-۱۳۴۹
  • قصه‌های میر کفن‌پوش-۱۳۵۸
  • شب سمور -۱۳۵۹
  • اشغال-۱۳۵۹
  • آینه‌های روبرو-۱۳۵۹
  • روز واقعه -۱۳۶۱
  • داستان باور نکردنی-۱۳۶۱
  • زمین-۱۳۶۱
  • عیارنامه-۱۳۶۳
  • پرونده قدیمی پیرآباد-۱۳۶۳
  • کفش‌های مبارک-۱۳۶۳
  • تاریخ سری سلطان در آبسکون-۱۳۶۳
  • باشو غریبه کوچک-۱۳۶۴(فیلم شدهٔ ۱۳۶۴)
  • قلعه کولاک -۱۳۶۴
  • وقت دیگر شاید-۱۳۶۴(فیلم شدهٔ ۱۳۶۶ با نام شاید وقتی دیگر)
  • طومار شیخ شرزین -۱۳۶۵
  • گیل‌گمش -۱۳۶۵
  • دیباچه نوین شاهنامه -۱۳۶۵
  • پرده نئی-۱۳۶۵
  • آقای لیر-۱۳۶۷
  • برگی گمشده از اوراق هویت یک هموطن آینده-۱۳۶۷
  • سفر به شب-۱۳۶۸
  • مسافران-۱۳۶۸(فیلم شدهٔ ۱۳۷۰)
  • فیلم در فیلم-۱۳۶۹
  • چه کسی رییس را کشت؟-۱۳۷۱
  • سگ‌کشی-۱۳۶۸(فیلم شدهٔ ۱۳۷۹)
  • یوانا یا نامه‌ای به هیچ‌کس -۱۳۷۱
  • گبر گور یا گفتگو با خاک(کوتاه)-۱۳۷۲
  • سیاوش‌خوانی(فیلمنامه/نمایشنامه)-۱۳۷۲
  • آوازهای ننه آرسو-۱۳۷۳
  • حورا در آینه-۱۳۷۴
  • مقصد-۱۳۷۵
  • اعتراض-۱۳۷۵
  • گفتگو با باد(کوتاه)-۱۳۷۷
  • گفتگو با آب(کوتاه)-۱۳۷۸
  • گفتگو با آتش(کوتاه)-۱۳۷۸
  • گفتگو با خاک (کوتاه)ـ۱۳۷۸
  • ایستگاه سلجوق-۱۳۷۹
  • اتفاق خودش نمی‌افتد-۱۳۸۱
  • سند-۱۳۸۳
  • ماهی-۱۳۸۳
  • لبه پرتگاه-۱۳۸۵
  • وقتی همه خوابیم-۱۳۸۶

روایت

  • سه برخوانی: اژدهاک -۱۳۳۶و۱۳۴۰
  • آرش – ۱۳۳۷و۱۳۴۲
  • کارنامه بندار بیدخش – ۱۳۳۸و۱۳۷۴
  • حقیقت و مرد دانا – ۱۳۴۹

پژوهش‌

  • نمایش در ژاپن – ۱۳۴۳
  • نمایش در ایران – ۱۳۴۴
  • نمایش در چین – ۱۳۴۸
  • نمایش در هند – ۱۳۵۰ (چاپ نشده)
  • ریشه‌یابی درخت کهن – ۱۳۸۲
  • هزارافسان کجاست؟ -۱۳۹۱

جوایز

جشنواره‌های فیلم

  • برنده ی مجسم ی سپاس بهترین فیلمنامه (رگبار) [ دوره ی ۵ جشنواره ی سپاس (مسابقه)] (۱۳۵۱)
  •  برنده جایزه بهترین فیلم از نخستین دوره فستیوال فیلم تهران (رگبار) (۱۳۵۱)
  • برنده جایزه بهترین فیلم کوتاه از جشنواره شیکاگو (سفر) (۱۳۵۱)
  • برنده جایزه بهترین فیلم کوتاه از جشنواره مسکو (سفر) (۱۳۵۱)
  • برنده جایزه ویژه جشنواره قاهره (غریبه و مه) ۱۳۵۴
  • نامزد لوح زرین بهترین تدوین جشنواره فیلم فجر (شاید وقتی دیگر…) (۱۳۶۶)
  • برنده جایزه اول جشنواره فیلم و هنر فرانسه (باشو؛ غریبه کوچک) (۱۳۶۹)
  • نامزد سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی از جشنواره فیلم فجر(مسافران) (۱۳۷۰)
  • برنده سیمرغ بلورین جایزهٔ ویژهٔ هیات داوران (مسافران) (۱۳۷۰)
  • نامزد سیمرغ بلورین بهترین تدوین (مسافران) (۱۳۷۰)
  • نامزد سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه (روز واقعه) (۱۳۷۳)
  • برنده سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه (سگ‌کشی) (۱۳۷۹)
  • نامزد سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی (سگ‌کشی) (۱۳۷۹)
  • نامزد سیمرغ بلورین بهترین فیلم (سگ‌کشی) (۱۳۷۹)
  • برنده سیمرغ بلورین بهترین تدوین (وقتی همه خوابیم) (۱۳۸۷)
  • نامزد سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی (وقتی همه خوابیم) (۱۳۸۷)

خانه سینما و انجمن نویسندگان و منتقدان

  • نامزد تندیس زرین بهترین فیلمنامه در جشن خانه سینما (سگ‌کشی) (۱۳۷۹)
  • برنده تندیس زرین بهترین کارگردانی جشن خانه سینما (سگ‌کشی) (۱۳۸۰)
  • نامزد تندیس زرین بهترین فیلم جشن خانه سینما (سگ‌کشی) (۱۳۸۰)
  • نامزد تندیس زرین فیلم منتخب انجمن نویسندگان و منتقدان (سگ‌کشی) (۱۳۸۰)
  • نامزد تندیس زرین بهترین تدوین جشن خانه سینما (سگ‌کشی) (۱۳۸۰)
  • نامزد تندیس زرین بهترین عنوان‌بندی جشن خانه سینما (سگ‌کشی) (۱۳۸۰)