تشنج و فوریت های اولیه ی پزشکی

155
تشنج و فوریت های اولیه ی پزشکی

تشنج و فوریت های اولیه ی پزشکی

به نقل از کارشناسان و صاحب نظران ای بن پلاس: شاید شما هم کسانی را دیده باشید که ناگهان بر زمین می‌افتند و بدنشان شروع به انقباض‌ و لرزش‌های شدید می‌کند. این اشخاص در واقع دچار تشنج شده‌اند. کودک یا بزرگسال، زن یا مرد، فرقی ندارد، انسان به طور معمول وقتی دچار تشنج می‌شود که به صورتی ناگهانی، کاملا ناخواسته، غیر قابل کنترل و البته به گونه‌ای موقت و گذرا در عملکردهای مغز او اختلال پیش آید. این اختلال ممکن است به دلیل تخلیه‌های الکتریکی غیرطبیعی در عصب‌های مغز باشد و در حین تخلیه امواج الکتریکی ممکن است برخی اعضا یا کل بدن حالت رعشه و لرزش بگیر‌د البته حالت مذکور اغلب مواقع از چند ثانیه تا چند دقیقه بیشتر طول نمی‌کشد.

تشنج و فوریت های اولیه ی پزشکی تشنج و فوریت های اولیه ی پزشکی

تشنج (seizure) یا صرع نشانه ی بروز یک فعالیت نورونی همزمان، غیر طبیعی، بحرانی و زیاده در مغز است که می‌تواند به صورت تغییر در وضعیت روانی، حرکات تونیک و کلونیک بروز می‌یابد. حمله ی تشنج یا صرع بروز ناگهانی نشانه‌ها یا علائم بیماری است، این اصطلاح به خصوص در مورد صرع (epileptic seizure) به کار می‌رود. البته تشنج علل غیر صرعی نیز دارد مانند:

  • هیپوگلیسمی
  • تب و تشنج
  • افت فشار خون، (Convulsion febrile)
  • میگرن و…

تشنج و فوریت های اولیه ی پزشکی تشنج و فوریت های اولیه ی پزشکی

معمولاً بیمار قبل از حالت تشنج علائمی را احساس می‌کند که قبل از تشنج متوجه می‌شود. در مواردی بدن بیمار منقبض می‌شود. در صورتی که فرد دچار حمله شد بیمار را به پهلو خوابانیده تا راه تنفس او باز شود و دچار خفگی نشود. بر خلاف تصور رایج نیازی به بیرون آوردن زبان از دهان نیست! چرا که فردی که دچار تشنج شده است زبانش را نخواهد خورد! و فقط در صورتیکه دهان فرد دچار تشنج باز است بهتر است جهت جلوگیری از گاز زدن زبان یک تکه دستمال بین دندانها قرار دهید. در صورتی که بیمار در حالت بیهوشی قرار دارد به اجبار به او دارو ندهید، معمولاً حالت بیهوشی فرد بین ۲ تا ۳ دقیقه طول می‌کشد. در مواقعی رنگ پریدگی، کبودی و… امکان دارد.

  • ابتدا باید خونسردی خود را حفظ کنید؛ تشنج چنان که گفته شد پس از چند ثانیه در نهایت تا چند دقیقه بعد تمام می‌شود.
  •  شخصی را که دچار تشنج شده به پهلو بخوابانید.
  • سعی کنید او را در موقعیتی قرار دهید که سر همسطح یا کمی پایین‌تر از بدن باشد و سعی بر متوقف کردن حرکات بیمار نداشته باشید.
  • اطمینان حاصل کنید که راه‌های تنفس او باز است و لباس، زیورآلات یا شیئی این راه‌های تنفسی را مسدود نکرده است. نارسایی در برقراری دوباره تنفس می تواند یک عارضه محسوب شود به طور مثال: انسداد مسیرهوایی، حمله قلبی، یا صدمه شدید مغزی یا گردن می باشد.در این چنین موارد غیر معمول، CRP (احیاء قلبی تنفسی) سریعاً باید شروع کرد.
  • سعی نکنید به کسی که دچار حمله تشنج شده است مواد غذایی یا دارویی یا مایعات بخورانید. هر دارو یا مایعی باید پس از رفع حالت تشنج به وی داده شود.
  • برخی تشنج‌ها باعث انقباض شدید ناحیه دهان و در نتیجه بسته شدن فکین می‌شود. در این حالت به منظور تنفس بهتر یا پیشگیری از آسیب به زبان، به هیچ وجه سعی نکنید دهان او را به زور و وارد آوردن فشار زیاد برای گذاشتن جسمی میان دندان‌ها باز کنید، زیرا فشار وارده ممکن است سبب دررفتگی یا شکستگی فک او شود.
  • اگر به پزشک دسترسی ندارید، کودکانی را که تب بالا دارند پاشویه کنید تا با کاهش حرارت بدن از امکان وقوع تشنج پیشگیری کرده باشید.
  • اگر به پزشک دسترسی دارید هر چه سریع‌تر شخص را نزد او ببرید. در صورتی که کودکتان دچار تشنج شده برای تشخیص و اطمینان از عدم ابتلا به مشکلات یا بیماری‌های عفونی، عصبی، مغزی و مانند اینها نیز او را نزد متخصصان ببرید.
  • محفوظ نگه داشتن شخص از صدمات وارده الزامی است.
  • اگر تشنجات تکراری رخ بدهد، یا اگر یک تشنج تنها بیش از ۵ دقیقه طول بکشد، شخص باید فوراً به یک مرکز مجهز درمانی انتقال داده شود. این تشنجات طولانی و تکراری می تواند به درمان دارویی فوری نیاز داشته باشد. (تشنج Status – پایدار)
  • آرام باشید و به اطرافیان و نزدیکان اطمینان خاطر بدهید.
  • مدت تشنج را با ساعت اندازه بگیرید. محیط اطراف را پاک کنید.

تشنج و فوریت های اولیه ی پزشکی تشنج و فوریت های اولیه ی پزشکی

تشنج در آب 

  • اگر فردی در آب دچار تشنج شود باید برای نگهداشتن سرو صورت او بالای آب با چرخاندن سر به یک طرف حمایت شود و هر چه سریعتر با این وضعیت قرارگیری سر از آب خارج شود.
  • وقتی روی زمین خشک قرار گرفت اگر تنفس نمی کند برای وی تنفس مصنوعی شروع شود.
  • هر فردی که در آب تشنج کرد باید به اطاق اورژانس پزشکی جهت معاینات کامل انتقال یابد حتی اگر به نظر برسد که بعداز حمله کاملاً بهبود یافته است، زیرا احتمال آسیب قلبی یا ریوی بعلت بلع آب وجود دارد.

تشنج در هواپیما

  • در صورتی که در هواپیما فردی دچار تشنج بشود بایستی در حالیکه سر و بدن به یک طرف چرخیده است تا از برگشت ترشحات معده و دهان به داخل نای جلوگیری شود،
  • فرد را روی دو یا چند صندلی قرار داد. اگر صندلی خالی وجود ندارد، در همان وضعیت صندلی را به عقب کشیده و وقتی فاز سفتی بدن برطرف شد به آرامی او را داخل صندلی بچرخانید تا فرد به یک طرف تمایل داشته باشد.

تشنج در اتوبوس

  • شخص را روی یک طرف بچرخانید
  • روی دو یا سه صندلی (یا کف اتوبوس) قرار بدهید و بنا به درخواست شخص دچار تشنج پس از بهبود از تشنج می تواند در اتوبوس بماند تا به مقصد برسد.

تشنج و فوریت های اولیه ی پزشکی تشنج و فوریت های اولیه ی پزشکی

نکته های مهم
ضربه به سر در حین تشنج 
اگر شخصی در حال افتادن به سرش ضربه بخورد، وضعیت وی بعد از تشنج باید دقیقاً ارزیابی و کنترل شود. اگر چه خواب آلودگی و گیجی به طور طبیعی بعد از یک تشنج وجود دارد، به طور معمول باید شخص را بدون اشکال و مورد خاصی بیدار کرد. اگر در بازگشت به وضعیت هوشیاری بعد از یک تشنج اشکال وجود داشته باشد ارزیابی بیشتر پزشکی لازم است. و اگر احتمال ضربه به سر باشد شخص باید جهت علائم زیر مورد مشاهده دقیق قرار گیرد:
  • اشکال در برقراری هوشیاری فرد تشنج نموده
  • دیر بهوش آمدن فرد تشنجی نموده
  • استفراغ
  • اشکال یا اختلال در بینایی
  • خواب آلودگی شدید ۲ ساعت یا بیشتر بعد از تشنج (مگر این که تشنج در اواخر روز رخ داده باشد و زمان خواب معمول شخص باشد)

نشانه‌هایی که از طریق آنها می‌توان دریافت فرد به صورت آنی دچار تشنج شده است به این قرار است:

  • دست و پا زدن یا به بیان دیگر، بروز حرکات غیر‌ارادی در بعضی یا تمام اندام‌ها مانند کف کردن دهان و اختلال در تنفس و …
  • در برخی موارد، کم شدن سطح هوشیاری
  • عدم شناسایی زمان یا مکان
  • بیهوشی موقت
  • عدم امکان پاسخگویی به سوالات افراد پیرامون خود
  • خیرگی یا چرخیدن چشم‌ها به یک سمت
  • احتمال دفع ناخواسته و غیرارادی ادرار

تشنج و فوریت های اولیه ی پزشکی تشنج و فوریت های اولیه ی پزشکی

در بروز تشنج میان افراد عوامل گوناگونی ممکن است دخیل باشد و به همین دلیل نمی‌توان به محض آن که کسی، چه کودک و چه بزرگسال، نقش بر زمین شد و شروع به تشنج کرد به‌طور قطع گفت که دلیل آن چیست. تنها می‌توان با انجام مراقبت‌هایی برای پیشگیری از صدمات و آسیب‌های ناشی از آن به فرد مذکور کمک کرد و کار شناسایی عامل اصلی را به پزشکان متخصص سپرد.

برخی از دلایل بروز تشنج یا صرع که بویژه در کودکان بروز می نماید:

  • در کودکان یکی از دلایلی که متخصصان ذکر می‌کنند این است که مغز کودک از شش ماهگی تا حدود پنج سالگی هنوز به خوبی بزرگسالان نمی‌تواند در برابر افزایش درجه حرارت مقاومت کند و به همین سبب گرما یا حرارت زیاد را یکی از دلایلی می‌دانند که ممکن است کودکی را وارد اختلال تشنج کند؛ حساسیتی که اگر کودکتان در تابستان زیاد زیر آفتاب مانده باشد بیشتر احتمال وقوع دارد. بر همین اساس وقتی کودکان دچار تب می‌شوند نیز احتمال بروز تشنج در آنها فزونی می‌گیرد. در واقع، افزایش حرارت بدن و به بیان بهتر، تب یکی از شایع‌ترین دلایل ایجاد تشنج در کودکان، بخصوص در ۱۸ ماهگی تا دوسالگی به شمار می‌رود. در پیامد تشنج‌هایی که دقیقا به‌دلیل تب به‌وجود آمده تقریبا هیچ مشکل خاصی پس از تشنج برای کودک پیش نیامده و این تشنج اثرات جانبی مشکل‌ساز برای آینده او ندارد.

تشنج و فوریت های اولیه ی پزشکی تشنج و فوریت های اولیه ی پزشکی

  • یکی از دلایل دیگری که در بروز تشنج موثر است، امکان ابتلای کودک به عفونت‌های ویروسی یا ضایعات عصبی. تب‌ می باشد. پس از بروز تشنج در کودکان نباید به‌سادگی گذشت و لازم است در صورت تشنج، کودک از نظر وجود عفونت بخصوص در قسمت‌های گوش میانی، ریه‌‌ها، گلو و نیز ضایعات عصبی، احتمال ضربه مغزی یا ابتلا به مننژیت (عفونت در پرده‌های مغزی)، آنسفالیت (عفونت در بافت‌های مغزی) و مانند آن مورد معاینه دقیق پزشکی قرار بگیرد.

بروز تشنج در کودکان حتی اگر چندین بار در فواصل گوناگون رخ داده باشد الزاما به آن معنا نیست که این اختلال در بزرگسالی فرزندتان نیز همراه او خواهد بود و در این زمینه جای نگرانی برای والدین نیست حتی اگر در بزرگسالی هم کسی دچار تشنج شود لزوما به معنای این نیست که آن را از کودکی با خود به دنیای بزرگسالی آورده است. با این حال پزشک برای درک بهتر ممکن است هنگام معاینه فرد این سابقه را از او یا نزدیکان جویا شود.

تشنج و فوریت های اولیه ی پزشکی تشنج و فوریت های اولیه ی پزشکی

  • از عوامل دیگری که می‌تواند مسبب بروز تشنج شود ابتلا به صرع یا اپی‌لپسی است. صرع، تشنجی است که ظاهرا بدون علتی خاص رخ می‌دهد، اما در واقع اختلالاتی در سیستم مغز و اعصاب بدن است که تشنج‌های صرع را باعث می‌شود. در صورتی که علت تشنج ابتلا به صرع باشد این اختلال حالت تکرارشونده دارد. در حملات صرع علاوه‌ بر اختلال در رد و بدل شدن امواج الکتریکی مغز، ممکن است حساسیت به نور شدید، توهمات بینایی، وجود تومور یا نارسایی‌های دیگری در ساختمان مغزی فرد باعث شود که او دچار تشنج شود. این مشکلات در فردی که به دلیل ابتلا به صرع دچار تشنج شده وقتی بیشتر می‌شود که در معرض عواملی چون استرس شدید، نورهای چشمک‌زن یا فلاشری، گرسنگی یا بیخوابی زیاد و مانند اینها باشد. تشنج‌های صرع چنان که متخصصان عقیده دارند در ۹۵ درصد موارد قابل درمان است، اما اگر اقدامات درمانی دیر صورت بگیرد ممکن است مشکلاتی که کانون ایجاد تشنج پدید می‌آورد به ایجاد تغییراتی در بافت مغز منتهی گردد.
  • کاهش برخی مواد مغذی و معدنی مثل کلسیم، منیزیم یا افت قند خون بدن و…
  • عفونت‌های مغزی
  • ضربه‌های وارده بر سر
  • مسمومیت دارویی و…