سعدی سینمای ایران کیست؟

124
سعدی سینمای ایران کیست
سعدی سینمای ایران کیست

سعدی سینمای ایران کیست؟
زنده یاد علی حاتمی؛ در ۲۳ مرداد ماه ۱۳۲۳ در خیابان شاهپور تهران دیده به جهان گشود. او تهیه کننده، فیلم نامه نویس و کارگردان شهیر سینمای ملی ایران است که به زعم عموم صاحب نظران سینما و تئاتر، به سعدی سینمای ایران ملقب گردیده است، او در خانواده ای نسبتا فرهنگی و متوسط پرورش یافت. مادرش خانه‌دار و پدرش در یک چاپخانه  به عنوان صفحه‌آرا مشغول به کار بودند.” علی” دومین فرزند ذکور خانواده بود و از همان ابتدای نوجوانی شوق نمایشنامه ‌نویسی، پای او را به تماشاخانه‌های لاله‌زار باز ‌کرد و در آن جا مسحور بازی هنرمندانه جعفر توکل ‌شد و آرزو می‌کرد روزی برسد که توکل در نمایشی به کارگردانی خود او بازی کند.

از همان ایام، حاتمی تصمیم گرفت روی مایه‌هایی از داستان‌های ملی و ایرانی کار کند. او زمانی که در کلاس نهم تحصیل می‌کرد برای آموختن اصول اولیه ی نمایشنامه نویسی به هنرستان هنرپیشگی تهران و پس از آن به هنرستان آزاد هنرهای دراماتیک رفت. به نقل از کارشناسان و صاحب نظران ای بن پلاس: سختگیری مهدی نامور، رییس هنرستان، برای نمایشنامه هایی که هنرجویان نو آموز به جهت اجرا در سالن هنرستان می نوشتند، حاتمی را بر آن داشت تا در فراگیری فنون و شگردهای نمایشنامه نویسی، به ویژه گفت و گو پردازی و دیالوگ نویسی، حساسیت و کوشایی قابل تاملی از خود نشان دهد.

حاتمی نخستین نمایشنامه‌اش را با عنوان دیب (دیو) نوشت و در اردیبهشت ماه ۱۳۴۴ با حضور کودکان در تالار نمایش هنرهای دراماتیک به مدت ۳ شب اجرا کرد.

در سال ۱۳۴۵ نمایشنامه مدرنی با عنوان آدم و حوا یا برج زهر مار را نوشت که تحولی شگرف در کار او محسوب گردید و همین نمایش موجب آشنایی او با مسئولان تلویزیون شدکه در آن ایام در کار جذب افراد مستعد بودند.

حاتمی، نخستین فیلمنامه کاملی که ارایه می‌کند شب جمعه (۱۳۴۶) نام دارد که به صورت یک فیلم کوتاه درمی‌آید

سال ۱۳۴۸ کیمیایی و مهرجویی و تقوایی فیلم‌های قیصر، گاو و آرامش را می‌سازند و حاتمی نیز در تدارک ساختن حسن‌کچل است البته شایان ذکر است که هدف مشترک این فیلم سازان دوری جستن از بازارهای کلیشه ای یا در اصطلاح منتقدان، تولید فیلم‌ فارسی بود.

سعدی سینمای ایران کیست؟ سعدی سینمای ایران کیست؟

حسن کچل

اولین تجربه سینمایی حاتمی، فیلم حسن کچل (۱۳۴۹) بود. حاتمی این فیلم را در پی موفقیت نمایش نامه حسن کچل و استقبال بسیار خوب مردم از آن، به تصویر کشید. در واقع این موفقیت موجب شد که چند تن از دست اندرکاران سینما او را ترغیب کنند که این نمایش نامه را به فیلم بدل کند و شانس خود را نیز در عرصه سینما، بیازماید. علی عباسی، تهیه کننده ی سینما، که نمایش حسن کچل را دیده بود، برای ساخت این فیلم، اعلام آمادگی نمود، اما به دلیل بی تجربگی حاتمی در عرصه سینما، قصد آن داشت، شخص دیگری کارگردانی فیلم را به عهده بگیرد، ولی با مخالفت حاتمی روبرو شده و در آخر هم او توانست عباسی را متقاعد کند که کارگردانی این فیلم را به عهده بگیرد. حسن کچل نخستین فیلم ریتمیک و موزیکال ایرانی و برگرفته از داستان‌های کهن ایرانی بود. این فیلم با استقبال بسیار خوبی از سوی تماشاگران رو به رو شد و زمینه ورود حاتمی  به سینمای ایران را فراهم کرد.

طوقی

پس از موفقیت حسن کچل، حاتمی برای مدتی از تئاتر فاصله گرفت و توانایی‌های خود را معطوف به سینما کرد. وی بلافاصله بعد از حسن کچل فیلم طوقی (۱۳۴۹) را ساخت. طوقی، به نوعی کبوتر اتلاق می شود  که کبوتربازها علاقه زیادی به آن دارند. حاتمی در فیلم طوقی  به یکی از ویژگی‌ها و سرگرمی‌های برخی از مردان آن زمان که گاه از یک سرگرمی فراتر رفته و به نوعی علاقه ی افراطی بدل می‌شد، می‌پردازد. در این فیلم نیز علاقه به یک طوقی و تلاش برای به دست آوردن آن، سرانجام به یک فاجعه ی خونین بدل می‌شود.

بابا شمل

فیلم بعدی حاتمی با نام بابا شمل (۱۳۵۰)، بازگشتی بود به سینمای ریتمیک و موزیکال که مورد علاقه حاتمی بود و داستان فیلم حول محور لوطی و لوطی گری می گشت. حاتمی در سال ۱۳۵۱ مبدل به یک فیلم ساز پرکار گردید و سه فیلم در کارنامه خود ثبت کرد. فیلم‌های قلندر، ستارخان و خواستگار هر کدام محصول این سال اند. این سه فیلم نیز همچنان برخوردار از ویژگی‌های منحصر بفرد آثار حاتمی هستند. در این میان فیلم ستارخان، رویکردی تازه به یک حادثه تاریخی بود و ماجرای مشروطیت و قیام ستارخان و باقرخان را از زاویه‌ای دیگر بیان می‌کرد. البته نا گفته نماند صاحب نظران و منتقدان ای بن پلاس، این فیلم را تحریفی از ماجرای اصلی دانستند. حاتمی سپس به سوی ساخت آثار تلویزیونی رفت و دو سریال با نام داستان‌های مولوی (۱۳۵۲) و سلطان صاحبقران (۱۳۵۴) برای این رسانه به تصویر کشید.

سوته دلان

حاتمی در سال ۱۳۵۶ با پنج سال فاصله از عرصه ی سینما، فیلم سوته دلان را ساخت. بسیاری از  منتقدان، سوته دلان را مهم‌ترین و کامل‌ترین فیلم حاتمی در دوره ی  قبل از انقلاب می‌دانند. در این فیلم هماهنگی کاملی بین فرم و محتوا وجود دارد. حاتمی در این فیلم ماجرای عشق یک عقب مانده ذهنی را با زبان تصویری تازه‌ای به فیلم بدل می کند.

سریال هزاردستان

پس از اتمام سوته دلان حاتمی مشغول نوشتن فیلمنامه ی سریال فاخر هزاردستان شد که ابتدا «جاده ابریشم» نام داشت. حاتمی برای نوشتن متن این سریال، عازم فرانسه شد و موهای خود را از ته تراشید تا به زعم خود شرم حضور در انظار داشته و تمام وقت خود را مصروف نوشتن فیلمنامه کند. وی بارها این متون را بازنویسی کرد و حتی گفته می‌شود تعداد بازنویسی‌های این متن به بیش از ۱۰ بار رسیده بود. ساخت این سریال در سال ۱۳۵۸ کلید خورد و هشت سال به  طول انجامید تا سرانجام «هزاردستان» به عرصه نمایش رسید. علی حاتمی برای تولید این سریال فاخر دست به ساخت تهران قدیم زد و حاصل کار او به عنوان یک شهرک سینمایی برای تلویزیون و سینمای ایران با نام شهرک سینمایی غزالی باقی ماند. این سریال روایت گر زندگی رضا تفنگچی بود که در اواخر دورهٔ احمدشاه قاجار دست به اسلحه می‌برد و یک سلسله ترور را آغاز می‌کند، او درسال‌های پایانی عمر کار خوشنویسی را پی‌ می‌گیرد و از رضا تفنگچی به رضا خوشنویس تبدیل می‌شود.

حاجی واشنگتن

حاجی واشنگتن (۱۳۶۱)، نخستین فیلم حاتمی بعد از انقلاب اسلامی بود. حاجی واشنگتن، ماجرای اولین سفیر ایران در آمریکا را روایت می‌کند. داستان فیلم بر گرفته از اتفاقی در سال ۱۳۰۶ هجری قمری است که در این روایت: حاج حسین قلی خان نوری از سوی ناصرالدین شاه به عنوان سفیر ایران به آمریکا اعزام می‌شود. سفیر ایران در آمریکا هیچ مراجعه کننده‌ای ندارد، از طرفی بودجه سفارت ایران در آمریکا به شدت کاهش می‌یابد و سفیر مجبور می‌شود خدمه را نیز مرخص کند و موقعیت کمیک او در ابتدای فیلم با گذشت زمان به تراژدی تبدیل می‌شود. فیلم در سال ۱۳۶۱ فقط اجازهٔ نمایش در جشنوارهٔ فجر را پیدا کرد و بعد از آن به دلایل نا معلوم توقیف شد و متاسفانه  دیگر در زمان حیات علی حاتمی اجازهٔ نمایش پیدا نکرد. سرانجام در سال ۲۰ خرداد ۱۳۷۷ به نمایش عمومی درآمد و چندین بار از تلویزیون پخش شد. شایان ذکر است که به زعم صاحب نظران و کارشناسان و منتقدان، این فیلم یکی از شاهکارهای زنده یاد علی حاتمی است.

کمال الملک

در سال ۱۳۶۲ حاتمی، فیلم فاخر کمال الملک، که در واقع فیلمی بر مبنای زندگی نقاش بزرگ ایرانی است که در آن، احوال این نابغه ی ایرانی و رابطه اش با شاه و دربار قاجار را به پرده کشیده است. حاتمی سعی کرده در این فیلم، هم بعد تاریخی و هم بعد بیوگرافیک فیلم را حفظ نماید و با تکیه بر رابطه ی حکومت با یک هنرمند نابغه، به ضعف‌ها و چاش‌های فرهنگی و هنری در آن زمان بپردازد. این فیلم، بهره‌مند از بازی خوب نقش آفرینانش است که هر یک بازی‌های فاخر و ماندگاری از خود به جای گذاشته‌اند.

مادر

حاتمی در سال ۱۳۶۸ فیلم زیبای “مادر” را ساخت. مادر ماجرای روزهای پایانی مادری پیر و کهن سال را روایت می کند که در خانه سالمندان به سر می‌برد. او که بعد از سال‌ها تلاش و تحمل مشکلات بسیار و بزرگ کردن فرزندانش، اکنون در آستانه مرگ قرار گرفته، از فرزندانش می‌خواهد که او را به خانه قدیمیشان ببرند و خود نیز در این روزهای پایانی در آنجا جمع شوند. فرزندان او هر یک مسیری را در زندگیشان در پیش گرفته‌اند و به راه خود رفته‌اند. بیماری مادر و سپس مرگش بعد از کش و قوس‌هایی آنها را به یکدیگر نزدیک می‌کند.

دلشدگان

فیلم بعدی حاتمی، دلشدگان بود که در سال ۱۳۷۰ به تصویر کشیده شد. در این فیلم که ماجرای ثبت آثار هنر موسیقی بر صفحه های گرامافون است و قصه در زمان سلطنت احمد شاه روایت گردیده، از آنجا آغاز می شود که؛ تاجری فرنگی به بهانه رونق فرهنگ و هنر، قصد دارد با پرکردن چند صفحه از آثار چند موسیقی دان ایرانی، ردیف‌های اصیل موسیقی ایرانی که در حال فراموشی است را از گزند گذر زمان محفوظ نگه دارد. به همین منظور جمعی از بهترین نوازندگان را بر می‌گزیند تا این امر محقق شود. برنامه این گروه برای سفر به فرنگ با مشکلاتی مواجه می‌شود، اما سرانجام عملی می‌شود و …

جهان پهلوان تختی

حاتمی که از سال‌های اولیه دهه هفتاد، مطالعه و تحقیق دربارهٔ زندگی جهان پهلوان تختی را آغاز کرده بود، بعد از پشت سر گذاشتن دشواری‌هایی سرانجام در سال ۱۳۷۵، ساخت فیلم جهان پهلوان تختی را آغاز کرد. متأسفانه پس از آنکه تنها بخش‌هایی از فیلم را فیلم برداری کرده بود به سرطان مبتلا شده و در بیمارستان بستری شد و مجبور شد پروژه اش را نیمه کاره رها کند. صد افسوس که این اثر را نیمه تمام رها و حسرتش را تا ابد بر دل دوستداران و سینمای فاخر ایران بر جای نهاد.

زنده یادعلی حاتمی در تاریخ ۱۵ آذرماه ۱۳۷۵ پس از یک دوره درمانی سخت، به علت سرطان، دار فانی را وداع گفته و به دیدار حق شتافت.  پیکر وی در فطعه ی ۸۸ هنرمندان بهشت زهرا (س) به خاک سپرده شد. روحش  شاد و یادش گرامی.

و سخن آخر اینکه، به حق ایشان را “سعدی سینمای ایران” نام نهاده که گویی در رثای اوست این بیت ژرف “استاد سخن پارسی” :

صبر بسیار بباید پدر پیر فلک را

تا دگر مادر گیتی چوتو فرزند بزاید

شیخ اجل سعدی شیرازی (علیه الرحمه)

با عضویت در سایت، از دیگر مطالب مفید که توسط کارشناسان و صاحب نظران ای بن پلاس، تالیف و تدوین گردیده مطلع شوید.

سعدی سینمای ایران کیست؟ سعدی سینمای ایران کیست؟

سعدی سینمای ایران کیست؟ سعدی سینمای ایران کیست؟

سعدی سینمای ایران کیست؟ سعدی سینمای ایران کیست؟

سعدی سینمای ایران کیست؟ سعدی سینمای ایران کیست؟